CG Board Class 9 Sanskrit Solutions Chapter 12 लौहतुला are given below for Hindi Medium students.
CG Board Class 9 Sanskrit Solutions Chapter 12 लौहतुला
अभ्यासः
Page No. 57
Q.1. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषया लिखत।
क) कुत्र गन्तुं वणिक्पुत्रः व्यचिन्तयत्?
उत्तर :- देशान्तरं गन्तुं वणिक्पुत्रः व्यचिन्तयत् |
Page No. 57
ख) स्वतुलां याचमानं जीर्णधनं श्रेष्ठी किम् अकथयत्?
उत्तर :- स्वतुलां याचमानं जीर्णधनं श्रेष्ठी अकथयत् सा तुला मूषकैः भक्षिता इति |
Page No. 57
ग) जीर्णधनः गिरिगुहाद्वारं कया आच्छाद्य गृहमागतः?
उत्तर :- जीर्णधनः गिरिगुहाद्वारं वृहत शिलया अच्छाद्य गृहमागतः |
Page No. 57
घ) स्नानानन्तरं पुत्रविषये पृष्टः वणिक्पुत्रः श्रेष्ठिनं किम् उवाच?
उत्तर :- नदीतटात्स श्येनेन हृतः इति स्नानानन्तर पुत्रविषये पृष्टः वणिक्पुत्रः श्रेष्ठिनं उवाच |
Page No. 57
ड.) धर्माधिकारिभिः जीर्णधनश्रेष्ठिनौ कथं सन्तोषितौ?
उत्तर :- धर्माधिकारिभिः जीर्णधन श्रेष्ठिनौ परस्परं संबोध्य तुला शिशु प्रदानेन सन्तोषितौ |
Page No. 57
Q.2. स्थूलपदान्यधिकृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत ?
क) जीर्णधनः विभवक्षयात् देशान्तरं गन्तुमिच्छन् व्यचिन्तयत् ?
प्रश्न :- कः विभवक्षयात् देशान्तरं गन्तुमिच्छन् व्यचिन्तयत् ?
Page No. 57
ख) श्रेष्ठिनः शिशुः स्नानोपकरणमादाय अभ्यागतेन सह प्रस्थितः?
प्रश्न :- श्रेष्ठिनः शिशुः स्नानोपकरणमादाय केन सह प्रस्थितः ?
Page No. 57
ग) श्रेष्ठी उच्चस्वरेण उवाच श्रेष्ठी – भोः अब्रह्ममण्यम् अब्रह्ममण्यम् ?
प्रश्न :- कः उच्चस्वरेण उवाच – भोः अब्रह्ममण्यम् अब्रह्ममण्यम् ?
Page No. 57
घ) स्थूल सभ्यैः तौ परस्परं संबोध्य तुला-शिशु-प्रदानेन सन्तोषितौ ?
प्रश्न :- स्थूल कैः तौ परस्परं संबोध्य तुला-शिशु-प्रदानेन सन्तोषितौ ?
Page No. 57
Q.3. अधोलखितानां श्लोकानाम् अपूर्णोऽन्वयः प्रदत्तः पाठमाधृत्य तं पूरयत ?
क) यत्र देशे अथवा स्थाने………….भोगाः भुक्ताः …………विभवहीनः यः……….सः पुरुषाधमः।
ख) राजन्! यत्रा लौहसहस्रस्य ………….. मूषकाः ………….. तत्र श्येनः …………. हरेत् अत्र संशयः न।
उत्तर :- क) अस्माभिः, नरः, नरः, ख)तुला, खादान्ति, बालकः.|
Page No. 57
Q.4. तत्पदं रेखाड्ढित कुरुत यत्र।
क) ल्यप् प्रत्ययः नास्ति
विहस्य, लौहसहस्रस्य, संबोध्य, आदाय
उत्तर :- लौहसहस्रस्य
Page No. 57
ख) यत्र द्वितीया विभक्तिः नास्ति
श्रेष्ठिनम्, स्नानोपकरणम्, सत्त्वरम्, कार्यकारणम्
उत्तर :- सत्त्वरम्
Page No. 57
ग) यत्र षष्ठी विभक्तिः नास्ति
पश्यतः, प्रहृष्टमनाः, श्रेष्ठिनः सभ्यानाम
उत्तर :- प्रहृष्टमनाः
Page No. 58
Q.5. सन्धिना सन्धिविच्छेदेन वा रिक्तस्थानानि पूरयत।
क) श्रेष्ठ्याह = श्रेष्ठी + आह (यण स्वर संधि)
ख) द्वावपि = द्वौ + अपि (अयादि स्वर संधि)
ग) पुरुषोपार्जिता = पुरुष + उपार्जिता (गुण स्वर संधि)
घ) यथेच्छया = यथा + इच्छया (गुण स्वर संधि)
ड.) स्नानोपकरणम् = स्नान + उपकरणम् (गुण स्वर संधि)
च) स्नानार्थम् = स्नान + अर्थम् (दीर्घ संधि)
Page No. 58
Q.6. समस्तपदं विग्रहं वा लिखत-
विग्रहः समस्तपदम्
क) स्नानस्य उपकरणम् = स्नानोपकरणम्
ख) गिरे गुहायाम्. = गिरिगुहायाम्
ग) धर्मस्य अधिकारी = धर्माधिकारी
घ) विभवेन हीनाः = विभवहीनाः